De hart-kenmerken en de hoofd-kenmerken

Hoogbegaafdheid volgens het Model van Duran is gebaseerd op twee uitgangspunten:

  • De persoonskenmerken, oftewel de hart-kenmerken
  • De cognitieve kenmerken, oftewel de hoofd-kenmerken

Anders dan wat veelal gedacht wordt is hoogbegaafdheid dus veel meer dan enkel een hoog IQ.

De hart-kenmerken

Deze specifieke karaktereigenschappen worden bij alle hoogbegaafden terug gezien, maar bij iedere persoon natuurlijk in meer of mindere mate.

  • het rechtvaardigheidsgevoel

Dit verwijst naar de grote behoefte naar eerlijkheid. Alle regels moeten eerlijk zijn en iedereen moet juist behandeld of benaderd worden.

  • het perfectionisme

Hoogbegaafden doen graag alles perfect. Toch is dat niet altijd even zichtbaar, omdat een groot perfectionisme er ook toe kan leiden dat je ervoor kiest om iets niet te doen. Je doet het namelijk toch niet perfect…

  • de kritische instelling

Alles ter discussie stellen is één van de kenmerken van de kritische instelling. Verloopt alles volgens afspraak en worden procedures wel handig uitgevoerd? Dat zijn kernvragen bij deze instelling.

  • de overexcitabilities

Deze Engelse term verwoordt vele malen beter de grote prikkelgevoeligheid dan hoogsensitiviteit. Deze laatste term wordt meestal in verband gebracht met hoogbegaafdheid maar is helaas niet toereikend. Een grote prikkelgevoeligheid betekent dat de hersencellen extra alert kunnen reageren op diverse prikkels met vijf eigenschappen als gevolg. Wij hebben deze eigenschappen vertaald naar vijf figuurtjes om de theorie beter te kunnen verduidelijken.

De X-citabillies

  • Psymo (vermogen om zeer energiek te zijn)
  • Senso (zintuigelijke gevoeligheid)
  • Fanti (beeldende krachten, grote fantasie)
  • Intellecto (behoefte aan informatie)
  • Emoto (bijzonder sterke emoties, in alle vormen)

Deze X-citabillies helpen om de prikkelgevoeligheid beter te verwoorden en uit te leggen, zowel aan kinderen als volwassenen.

De hoofd-kenmerken

Naast de hart-kenmerken zien we bij hoogbegaafden ook altijd een hoge intelligentie (hoog IQ). Het tweede onderdeel wordt echter ook weer vaak vergeten; het creatief denkvermogen. Dat betekent niet dat je in staat bent om goed te knutselen, maar dat je vooral sterk bent in creatief denken. Dus:

  • veel vragen bedenken bij een onderwerp
  • veel oplossingen verzinnen op een probleem
  • veel associaties maken
  • graag analyseren van situaties, problemen, dingen

 

Hoogbegaafdheid niet altijd zichtbaar

Daarmee is hoogbegaafdheid veel complexer in diagnostiek en in begeleiding dan je zou verwachten. Als er een aanleg is voor hoogbegaafdheid betekent dat nog niet dat die ook naar buiten zichtbaar is.
Er zijn allerlei factoren die van invloed kunnen zijn op deze aanleg, namelijk:

  • interne factoren
  • externe factoren

Interne factoren

Deze factoren zitten in de hoogbegaafde zelf en zorgen ervoor dat de talenten niet tot uiting komen:

  • Intrinsieke motivatie
  • Faalangst
  • Concentratie
  • Stressgevoeligheid
  • Werk- en leerstrategieën

Intrinsieke motivatie

Dit is als je vanuit jezelf gemotiveerd bent om iets voor elkaar te krijgen of om iets nieuws te leren.

Faalangst

Faalangst is de angst om moeilijke dingen aan te gaan. Dit kan namelijk leiden tot fouten en dit geeft een bijzonder naar gevoel. Faalangst raakt bij hoogbegaafden direct aan het zelfbeeld.

Concentratie

Moeite met concentratie werkt belemmerend op diverse gebieden. Bijvoorbeeld bij het volbrengen van een taak. Deze factor kan tevens verward worden met sterk associatief zijn.

Doorzettingsvermogen

Het is van belang door te zetten bij uitdagingen, omdat je anders de taak niet zal volbrengen. Doorzettingsvermogen kost echter ook veel tijd en moeite, waardoor ene hoogbegaafde vooral bij oninteressante taken makkelijk afhaakt.

Stressgevoeligheid

Stress is bij iedereen in meer of mindere mate aanwezig. Je kan het ook juist nodig hebben om te kunnen presteren, in de vorm van tijdsdruk. Sommige hoogbegaafden zijn echter extreem gevoelig voor stress waardoor ze erg snel belemmerd worden in hun functioneren. Denk hierbij aan werken onder tijdsdruk.

Werk- en leerstrategie

Taken aanpakken en volbrengen gaat het beste en snelste als je het volgens een handige strategie doet. Strategieën leer je door moeilijke taken aan te nemen en deze proberen te volbrengen. Het is dus van belang om échte uitdagingen te krijgen om strategieën aan te kunnen leren.

Externe factoren

School

Een school die meedenkt, hoogbegaafdheid begrijpt of in ieder geval zijn uiterste best doet om Passend Onderwijs te bieden. Dat is alles wat een hoogbegaafde nodig heeft in de vroege ontwikkeling.

Ouders

De steunende factor van ouders zit in het erkennen van de hoogbegaafdheid. Noem het beestje bij de naam en zoek samen naar de krachten in plaats van de belemmeringen.

Vrienden

Peers, oftewel ontwikkelingsgelijken, kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het zelfbeeld en de sociale omgang van hoogbegaafden.

Mate van uitdagingen

De hoogbegaafde die uitgedaagd wordt op het meest passende niveau is in staat om zich zowel op het hoofd-gebied als op het hart-gebied zo compleet mogelijk te ontwikkelen. Dit mag nooit onderschat worden!

Kritische levenservaringen

Een schtscheiding, een verhuizing, ziekte van een naaste… Al deze gebeurtenissen vormen een hoogbegaafde nog meer dan anderen. Vooral de grote gevoeligheid in combinatie met de hoge intelligentiezorgen ervoor dat de kritische levenservaringen een grote rol kunnen spelen.

 

De rol van de interne en externe factoren

Tijdens diagnostiek of begeleiding is het essentieel te kijken naar de invloed van deze factoren, alvorens er verdere stappen genomen kunnen worden.

0