Hoogbegaafdheid testen bij volwassenen: welke test is betrouwbaar?
Vraag of situatie | Meest passende test / onderzoek voor volwassen |
|---|---|
Wil je weten of je hoogbegaafd bent? | Breed diagnostisch onderzoek |
Wil je alleen een indicatie van je IQ? | Online IQ-test |
Wil je je intelligentie betrouwbaar laten meten? | Professionele IQ-test |
Vermoed je een eerdere misdiagnose? | Breed diagnostisch onderzoek |
Loop je vast in werk, studie of psychisch functioneren? | Onderzoek naar hoogbegaafdheid |
Blokkeer je door ernstige faalangst tijdens tests? | Eerst faalangst behandelen |
Inhoudsopgave
Wanneer is testen op hoogbegaafdheid zinvol?
Hoogbegaafdheid testen bij volwassenen kan in verschillende gevallen zinvol zijn. Allereerst is bij psychische problematiek een onderzoek helpend om de juiste behandeling te kunnen krijgen, omdat deze behandeling voor hoogbegaafden iets anders mag zijn dan de standaard behandeling. Wanneer kinderen in een gezin hoogbegaafd blijken te zijn is het verder ook fijn om te weten of je als ouder hoogbegaafd bent. Je kunt hierdoor het ankerpunt en het voorbeeld voor je kind zijn. Ook kan bij vermoedens van een misdiagnose een nieuw onderzoek helderheid geven en kan het zelfbeeld realistisch ontwikkelen. Als laatste is het onderzoeken van hoogbegaafdheid handig wanneer er werkgerelateerde vragen zijn door bijvoorbeeld een bore out.
Kenmerken van hoogbegaafdheid bij volwassenen
De kenmerken van hoogbegaafdheid zijn uiteenlopend en kunnen per persoon verschillen of anders zichtbaar zijn bij mannen of vrouwen. Kenmerken van hoogbegaafdheid bij volwassenen lijken op die van kinderen, maar kunnen andere accenten hebben of door omstandigheden minder naar voren komen. De belangrijkste kenmerken op een rijtje:
- Een cognitieve snelheid hebben die hoger ligt dan bij de meeste andere mensen
- Creatief zijn in het oplossen van problemen of meerdere oplossingen voor een probleem zien
- Sterke emoties ervaren, die anderen (te) heftig vinden maar voor jou normaal zijn
- Sociale contacten snel te oppervlakkig vinden of niet aansluiten bij de gespreksonderwerpen
- Extra gevoelig zijn voor bepaalde zintuiglijke prikkels, waar anderen totaal geen last van hebben
Redenen om een hoogbegaafdheidstest te doen
Diagnostiek naar hoogbegaafdheid bij volwassenen geeft inzicht in wie je bent en kan een verklaring geven voor de moeilijkheden waar je in je leven tegen aanloopt of in het verleden tegen aan bent gelopen. Vanuit die verklaring kan je dan onderzoeken wat je aan zelfinzichten nodig hebt om in de toekomst makkelijker door het leven te navigeren. Zeker volwassenen die vastlopen in hun werk of studie hebben baat bij helderheid en kunnen op basis van de uitslag nieuwe, onontdekte keuzes gaan maken. Zo kan een universitaire studie ook op latere leeftijd ineens een optie worden… Als er behoefte is aan zelfontwikkeling of psychologische behandeling dan is diepgaande kennis over hoogbegaafdheid een belangrijke basis. Nog steeds wordt er gedacht dat je als hoogbegaafde ‘gewoon heel slim’ bent, maar de werkelijkheid is vele malen complexer dan dat. Het is belangrijk om een realistisch beeld op te bouwen van wie je bent en wat je nodig hebt.
Wat kan onderzoek aantonen en wanneer is een hoogbegaafdheidstest passend?
Diagnostiek voor hoogbegaafdheid bij volwassenen kan aantonen dat er sprake is van hoogbegaafdheid, van een hoge intelligentie of van hoogsensitiviteit. Deze drie verschillen van elkaar door de samenhang van IQ met de persoonskenmerken en door de hoogte van het intelligentieprofiel. Er zijn ook redenen om op dit moment geen diagnostiek voor hoogbegaafdheid te laten doen. Ernstige faalangst is daar een belangrijke factor in; als je blokkeert en je ook niet door de onderzoeker uit die blokkade geholpen kan worden dan is onderzoek niet raadzaam en is het beter om eerst behandeling in te zetten op faalangst bij vermoedelijke hoogbegaafdheid. In sommige gevallen worden hardnekkige psychische klachten, stress of burn out als reden genoemd om geen onderzoek te doen, maar het onderzoek kan ook juist informatie geven om op basis daarvan andere behandelmethodes in te zetten. In dat geval is diagnostiek juist aan te raden.
Vraag je je af of hoogbegaafdheid bij jou een rol speelt en wil je daar meer duidelijkheid over krijgen?
Neem contact op. We kijken zorgvuldig met je mee of onderzoek naar hoogbegaafdheid in jouw situatie passend is en wat een test je kan opleveren.
Hoe wordt hoogbegaafdheid bij volwassenen vastgesteld?
Hoogbegaafdheid is een ‘diagnose’ die inhoudelijk nog niet bij iedereen even helder is. Ook zijn er verschillende wetenschappelijke definities van hoogbegaafdheid en intelligentie, waardoor vaststelling van de diagnose gegronde kennis over deze definities vereist. In de kern gaat het om het testen middels een IQ test ofwel intelligentietest. Een uitslag boven de 130 geeft een richting aan hoogbegaafdheid, maar ook de persoonskenmerken mogen niet over het hoofd worden gezien om hoogbegaafdheid echt vast te kunnen stellen.
Welke vormen van testen en screenen bestaan er?
Als je op internet zoekt dan kan je allerlei testen vinden die iets over intelligentie zeggen. Een zelftest of online test geeft een indicatie, maar kan niet als betrouwbare maat voor intelligentie worden gezien. Verder kan de intelligentie gemeten worden bij een psychologische praktijk middels een officieel erkende (genormeerde en gevalideerde) IQ test. Let wel op: een losse IQ test vertelt iets over je snelheid van denken of je oplossend vermogen, maar is geen vaststelling van hoogbegaafdheid. Breed diagnostisch onderzoek geeft inzicht in alle kenmerken van hoogbegaafdheid en kan ook ingezet worden om een dubbele diagnose of misdiagnose vast te stellen.
Welke intelligentietests worden bij volwassenen gebruikt?
Er zijn verschillende intelligentietests die je als professionele intelligentietest kan kwalificeren. De meest gebruikte IQ test voor hoogbegaafdheid bij volwassenen is de WAIS V. Deze test bestaat uit 15 verschillende subtests, onderverdeeld in 4 indexscores. Zo worden het Verbaal Begrip (dat gaat over taal en algemene kennis), het Perceptueel Redeneren (het visueel en ruimtelijk denken), het Werkgeheugen en de Verwerkingssnelheid gemeten. De WAIS V is een goede test en kan op veel momenten passend ingezet worden, maar bij hoogbegaafden wordt gezien dat het ook voor onderpresteren kan zorgen. Zo vraagt een hoogbegaafde score op Verbaal Begrip om informatie op gymnasiumniveau, terwijl veel hoogbegaafde volwassenen er niet in zijn geslaagd om een ‘perfecte’ schoolloopbaan te doorlopen. De Raven’s 2 is een alternatieve IQ test die iets vertelt over algemene cognitieve vaardigheden, waarbij voornamelijk wordt gekeken naar deductief vermogen. Deze IQ test meet echter op een smal gebied, waardoor het geen ideale uitslag geeft van het intelligentieprofiel. In navolging op de KIQT+ is de VIQT+ ontwikkeld en deze test is speciaal ontwikkeld voor volwassenen met een te verwachten IQ boven de 130. De KIQT+ is als variant voor kinderen erg succesvol, waardoor de volwassen versie ervan ontwikkeld is. De test is momenteel nog in de normeringsfase en zal waarschijnlijk in 2027 beschikbaar komen. KAIT is qua normscores verouderd en Cattel is voor kinderen.
Betrouwbaarheid van online tests voor hoogbegaafdheid
Een online test voor hoogbegaafdheid is niet bedoeld als officiële (genormeerde en gevalideerde) afname van het intelligentieprofiel. Het geeft enkel een zeer ruime indicatie van IQ en op basis hiervan kan hoogbegaafdheid niet vastgesteld worden. Vaak is er sprake van een gebrekkige (en niet gecontroleerde) normering en veel tests hebben een commerciële achtergrond.
Zo verloopt een professionele hoogbegaafdheidstest voor volwassenen
Hoogbegaafdheidsonderzoek gebeurt op professionele wijze via de afname van een IQ test en het uitvragen van de persoonskenmerken die bij hoogbegaafdheid horen. Hierbij is het belangrijk om alle trauma’s die bij hoogbegaafdheid kunnen horen goed te mee te nemen in het contact met de volwassene. Zo voorkom je dat deze effect hebben op de afname van het IQ.
Intake, onderzoeksvraag en voorbereiding op de test
Tijdens de intake wordt nagegaan welke zorgvraag er ligt en hoe de klachten in het persoonlijk leven tot uiting komen. In het gesprek kijken we naar de belemmerende factoren voor het onderzoek en de contra-indicatie ervan. Ook geven we uitleg over hoe het onderzoek eruit zal zien. Een goede voorbereiding bestaat uit het in je verleden duiken door bijvoorbeeld met je ouders door je jeugd te lopen, je schoolrapporten te bekijken of oude foto’s (en dus herinneringen) op te zoeken. Het oefenen op een intelligentietest is niet helpend en zal geen invloed hebben op de uiteindelijke afname van het intelligentieonderzoek bij volwassenen. Het kan er wel voor zorgen dat de spanning juist toeneemt, waardoor wij het afraden. Zelfzorg in de zin van voldoende slaap en weinig alcohol zijn natuurlijk wel goed.
Afname van de intelligentietest voor volwassenen
Het intelligentieonderzoek bestaat uit verschillende onderdelen. Afhankelijk van de soort IQ test worden onderdelen ingezet die iets vertellen over je denkvermogen, zoals logisch denken, deductief redeneren of patroonanalyse. Omdat elke IQ test een wisselend aantal subtests bevat, kan de tijd van afname variëren tussen 45 minuten en 3 uur. De psycholoog die de test afneemt, kan daar meer over vertellen bij de intake. Een afname gebeurt volgens strenge regels, wat ook wel een gestandaardiseerde afname heeft. Deze regels moeten strikt gehanteerd worden, omdat de uitslag anders niet betrouwbaar is en je niks aan de uitslag zal hebben. Omdat we altijd een persoonlijke afname doen (in plaats van een groepsafname), is er alle ruimte om de volwassene te ondersteunen bij stress of faalangst.
Analyse, rapportage, uitslag en privacy na de hoogbegaafdheidstest
Na afname van de subtests worden de scores geanalyseerd volgens de beoordelingsstappen van de genormeerde test. Dat houdt in dat het aantal goede antwoorden omgezet wordt in een vaardigheidsscore, waaruit een genormeerde score blijkt. We spreken altijd over een betrouwbaarheidsinterval van de score. Dat betekent dat de uitslag met 95% waarschijnlijkheid binnen de twee gegeven waardes zal vallen. Deze uitkomst vormt samen met de inzichten in de persoonlijkheidseigenschappen een conclusie ten aanzien van hoogbegaafdheid. We nemen dus nooit alleen het IQ als maat voor hoogbegaafdheid. Met de conclusie als basis geven we uitgebreide adviezen over het behandelen van de zorgvraag of over de vervolgstappen in het leven. Alle testgegevens worden uitsluitend met de volwassene gedeeld. Hij/zij mag vervolgens zelf bepalen aan wie hij/zij het verslag laat inzien.
Wat betekenen de resultaten van een hoogbegaafdheidstest voor volwassenen?
De resultaten van een hoogbegaafdheidstest voor volwassenen betekenen dat er duidelijkheid gegeven wordt over hoe snel je denkt (IQ) en welke eigenschappen een rol in je leven spelen, waardoor je mogelijk vastloopt op je werk, relationeel of emotioneel.
Hoe worden IQ-score, deelgebieden en beïnvloedende factoren geïnterpreteerd?
De IQ tests die wij hanteren worden niet of nauwelijks beïnvloed door taal, opleidingsniveau of cultuur. Dat betekent dat de enige invloed die aanwezig is, voortkomt uit het stresslevel van de volwassene. Als je vermoeid bent, een virusje onder de leden hebt, je last hebt van hersenmist of je emoties zeer hoog zitten door bijvoorbeeld faalangst, dan kan de uitslag negatief beïnvloed worden. Dit bespreken we tijdens de intake. Verder maken we minimaal gebruik van de meer complexe IQ tests met meerdere (in onze ogen onnodige) subtests, waardoor het cognitief profiel enkel bepaald wordt door subtests die ook daadwerkelijk iets over de intelligentie in de zuiverste vorm zeggen.
Hoe worden overlap, mogelijke misdiagnose en labelvorming beoordeeld bij volwassenen?
Verschillende eigenschappen afkomstig van hoogbegaafdheid kunnen gezien worden als kenmerk van ADHD, ADD of ASS (autisme), waardoor er binnen de algemene psychologie makkelijk een verkeerd label wordt gegeven. Het is belangrijk om diepgaande kennis te hebben over zowel hoogbegaafdheid als ADHD, ADD en ASS om deze goed uit elkaar te kunnen trekken. Als er onvoldoende kennis is over hoogbegaafdheid dan wordt er makkelijk vanuit een tunnelvisie over de algemene stoornissen onderzoek ingezet, waardoor het gevaar op misdiagnose groot is.
Wat als de uitslag wel of niet op hoogbegaafdheid wijst?
Wanneer de uitslag op hoogbegaafdheid wijst, dan adviseren we vaak om dit eerst te laten bezinken. We zien dat volwassenen op zo’n moment anders naar zichzelf en hun jeugd gaan kijken, wat echt tijd nodig heeft. Wij geven daar graag ondersteuning bij en leggen zoveel mogelijk uit. Vervolgens kijken we hoe deze uitslag invloed heeft (gehad) op de ervaren psychische, relationele of werkgerelateerde problematiek en zetten we stapjes in behandeling of coaching. Wanneer het onderzoek niet laat zien dat er sprake is van hoogbegaafdheid, dan is meestal de conclusie dat hoogsensitiviteit de lading dekt. Ook daar kunnen we bij ondersteunen, omdat ook deze conclusie mooie aanknopingspunten kan bieden in de zorgvraag.
Wat kunnen volwassenen met de uitkomst van een hoogbegaafdheidstest?
De uitkomst van onderzoek naar hoogbegaafdheid geeft de volwassene inzichten in de ervaren uitdagingen die met hoogbegaafdheid te maken kunnen hebben. Deze invalshoek is meestal een startpunt om opnieuw naar het zelfbeeld, de sociale omgang, de psychische uitdagingen en het werk/de studie te kijken.
Hoogbegaafdheid in werk, studie en persoonlijke ontwikkeling
Wanneer hoogbegaafdheid als conclusie uit het onderzoek naar voren komt dan kunnen we ondersteunen in het evalueren van de huidige intellectuele uitdaging op werk, studie of privé. Ook kijken we mee in de prikkelbalans en de prikkelbehoefte op bijvoorbeeld psychomotorisch, zintuiglijk of emotioneel vlak. Het zelfbeeld wordt hierdoor meer realistisch dan eerder gevormd is. Een vaak vergeten gebied is vervolgens de zingeving; hoogbegaafden vinden het vaak belangrijk om ‘iets toe te voegen’ aan de maatschappij en daarmee ‘ertoe te doen’. Ook dit onderwerp mag onderwerp van gesprek zijn, naast de meer bekende sociale aansluiting.
Begeleiding voor hoogbegaafde volwassenen
De behandeling van hoogbegaafde volwassenen bestaat enerzijds uit de wat meer laagdrempelige begeleiding, zoals hierboven beschreven. De kernvraag is dan wat je nodig hebt om lekker in je vel te zitten en je hoogbegaafdheid op een gezonde manier een plekje in je leven te geven. Dit heet ook wel psycho-educatie. Anderzijds kan het over de behandeling van de psychische problemen gaan, zoals besproken als persoonlijke hulpvraag bij de aanmelding. Op dat moment werken we onder andere met psychologische protocollen, overgoten met het sausje van hoogbegaafdheid. Verder zetten we de (voor hoogbegaafden) belangrijke vorm van lichaamsgerichte therapie in om niet alleen cognitief te werken, maar ook het lichaam te betrekken in de behandeling.
Veelgestelde vragen over hoogbegaafdheid testen bij volwassenen
Hieronder vind je enkele veelgestelde vragen die aansluiten op de inhoud van deze pagina. We beseffen ons maar al te goed dat we hier nooit al jouw vragen kunnen beantwoorden. Neem dus vooral contact met ons op wanneer je specifieke vragen hebt. In onze kennisbank vind je een breed scala verdiepende artikelen. Allemaal over hoogbegaafdheid en gerelateerde onderwerpen.
Bestaat er een vaste IQ-grens voor hoogbegaafdheid bij volwassenen?
De richtlijn is 130, maar door de omstandigheden die een rol kunnen spelen, is dit nooit zwart-wit. Breed onderzoek kan deze elementen meenemen in de comclusie.
Kun je bij een ongelijk intelligentieprofiel of een totaal-IQ onder 130 toch hoogbegaafd zijn?
Dat kan in sommige gevallen, maar dan is het belangrijk om eerst te weten onder welke omstandigheden de IQ-test is afgenomen en welke test is ingezet.
Kan een standaard IQ-test hoogbegaafdheid bij volwassenen onderschatten?
Absoluut. Als je geen rekening houdt met de persoonskenmerken van hoogbegaafdheid en het onderzoek daar goed op afstemt, dan is onderschatting van hoogbegaafdheid een risico.
Heb je als volwassene een verwijzing nodig voor onderzoek naar hoogbegaafdheid?
Nee, de zorg betreft een niet-DSMgerelateerde stoornis, waardoor de zorgverzekering niet uit het standaard budget betaalt voor psychologische hulp.
Wat zijn de kosten, wachttijd en vergoeding bij onderzoek naar hoogbegaafdheid voor volwassenen?
De kosten worden per persoon afgestemd met het normaal geldende uurtarief. De wachttijd is te vinden op de website en de vergoeding vindt via de werkgever of op eigen kosten plaats.
Conclusie van Yvonne Duran over hoogbegaafdheid testen bij volwassenen
In de afgelopen (meer dan) 15 jaar heb ik gezien hoeveel het voor een volwassene kan betekenen om de ‘diagnose’ hoogbegaafdheid te krijgen. Voor het eerst in het leven wordt een hoogbegaafde gezien en gehoord, wat enorm veel kan doen op heel veel verschillende vlakken. Ik heb gezien dat cliënten op latere leeftijd een wetenschappelijke studie zijn gaan oppakken, cliënten die hun sociale kring gerichter zijn gaan uitbreiden en cliënten die alle traumamomenten zijn gaan helen die met hoogbegaafdheid te maken hebben. Ook heb ik gezien hoe een onderzoek systemisch doorwerkt; een ouder die de eigen zoon of dochter volledig kan gaan zien en een diepere verbinding aan kan gaan, waardoor het kind zich juist gezien voelt. Onderzoek naar testen op hoogbegaafdheid is mijns inziens niet een bewijsstuk dat je slim bent, maar een diepe reis naar je echte zelf! – Yvonne Duran, MSc psycholoog
Cliënten vertellen