Wij onderscheiden twee soorten factoren die van invloed kunnen zijn op het welzijn van de hoogbegaafde: de persoonseigen factoren zijn factoren die in de hoogbegaafde zelf zitten en de contextuele factoren zijn factoren die vanuit de omgeving invloed uitoefenen. De factoren die we hier benoemen zijn factoren die ook bij andere mensen invloed kunnen hebben, maar door de persoonlijkheidseigenschappen van hoogbegaafden hebben deze factoren bij hoogbegaafden extra invloed op hun welzijn.
De persoonseigen factoren:
- Ontwikkeling en persoonlijkheidsproblematiek
Een diagnose als ADHD, autisme, angstige persoonlijkheidsstoornis of obsessief-compulsieve stoornis wordt beïnvloed door de intensiteiten en beïnvloedt op haar beurt weer het welbevinden.
Resultaatgerichte of procesgerichte gedachten bepalen op welke wijze de hoogbegaafde over zichzelf en over activiteiten denkt. Het is een soort zelfontworpen kaart van hoe de wereld werkt.
- (Intensiteiten) Regulatiestrategieën
Het herkennen en reguleren van de intensiteiten en emoties zijn een belangrijke stap in het begrijpen van wie je bent en waarom je dingen doet zoals je ze doet. Verder voorkomt het reguleren van intensiteiten en emoties dat je overweldigd wordt door de intense beleving.
Deze vaardigheden, zoals doelgericht handelen, organiseren, plannen, geheugen, en time-management, heb je nodig om een groter doel te bereiken of resultaten te laten zien. Als je door cognitieve onderprikkeling deze functies nooit hebt aangeleerd en je daardoor moeilijkere doelen niet kunt bereiken, kan het van invloed zijn op je welzijn.
Door de sterk ontwikkelde intellectuele vaardigheden en intense emoties kan de hoogbegaafde de onbewuste keuze maken om het contact met het lichaam (en de emoties die je daar voelt) te verliezen en zich voornamelijk op het hoofd te richten. De uitdrukking ‘een wandelend hoofd’ is van toepassing en in veel gevallen is dit een beschermingsmethode voor het voelen van de sterke emoties.
De contextuele factoren:
Hechting heeft te maken met enerzijds het verbinden met anderen en aan de andere kant het zelfstandig kunnen functioneren in de wereld. De diepe gehechtheid die een hoogbegaafde aan personen kan hebben, kan ervoor zorgen dat er weinig ruimte genomen wordt voor de zelfstandigheid. Bij gezinnen waar hoogbegaafdheid een rol speelt kunnen hechtingspatronen intergenerationeel doorgegeven worden, waardoor aandacht hiervoor van belang is.
Heftige gebeurtenissen kunnen grote invloed uitoefenen op het welzijn van iemand. Hierbij kan sprake zijn van grote trauma’s, maar ook herhalende nare situaties kunnen een trauma opleveren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een schooltrauma, waarbij een hoogbegaafde niet gezien of gehoord wordt en onder niveau moet presteren. Ook het gevoel van niet begrepen worden door anderen kan een trauma opleveren. De emotionele intensiteit oefent invloed uit op de ervaren heftigheid van het trauma, waardoor kennis van hoogbegaafdheid meegenomen moet worden in de traumaverwerking.
De omgang met ontwikkelingsgelijken kan enerzijds helpend zijn bij de ontwikkeling van een positief zelfbeeld en anderzijds geeft het invulling aan het sociale leven. Het kan echter niet makkelijk zijn om deze ontwikkelingsgelijken te vinden. Inzicht in de manier waarop je in de sociale behoefte kan voorzien zorgt voor een groter gevoel van welzijn.
Het is bekend dat hoogbegaafden een grote behoefte hebben om iets toe te voegen aan de wereld. Betekenisvol leven geeft een positieve invulling aan de dagelijkse activiteiten en zorgt voor welzijn.
Cognitieve uitdagingen kunnen ervoor zorgen dat een hoogbegaafde in een positieve flow terechtkomt en daarmee invulling kan geven aan verschillende intensiteiten. Deze behoefte is essentieel om lekker in je vel te zitten.
